Con Đường Di Sản Miền Trung (Kỳ 3) – Khu Di Tích Mỹ Sơn

10/07/2020
Blog

Miền Trung Việt Nam – dải đất thân thương nối liền hai miền Nam – Bắc, là nơi tập trung rất nhiều nét giá trị văn hóa đặc sắc, các di sản vật thể và phi vật thể. Điều đặc biệt là, những giá trị này được kết nối với nhau bằng một con đường mang tên: Con đường Di sản Miền Trung.

Kỳ 3:

KHU DI TÍCH MỸ SƠN – NÉT XƯA CÒN MÃI

1. Khu di tích Mỹ Sơn – Di sản Văn hóa thế giới

Nằm cách thành phố Đà Nẵng gần 70km, cách thành cổ Trà Kiệu khoảng 20km, thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, Khu Di tích Mỹ Sơn được biết đến là một quần thể kiến trúc gồm nhiều đền đài và kiến trúc Chămpa độc đáo nép mình trong một thung lũng đường kính khoảng 2km, bao quanh bởi đồi núi. Đây từng là nơi tổ chức cúng tế của vương triều Chămpa. Thánh địa này cũng được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn độ giáo ở khu vực Đông Nam Á. Năm 1885 nơi đây được phát hiện ra sau một quãng thời gian dài bị lãng quên và mãi đến năm 1999, Khu di tích này được UNESCO công nhận là Di sản thế giới như minh chứng duy nhất cho một nền văn minh châu Á rực rỡ đã biến mất. Nếu bạn thích những nét cổ xưa phủ bụi thời gian, những công trình kiến trúc đặc sắc thì nơi đây chính là một điểm đến hấp dẫn không thể bỏ qua.

2. Mỹ Sơn, thâm nghiêm – tráng lệ – uy nghi

Thánh địa Mỹ Sơn có niên đại khoảng thế kỷ IV. Vào thời gian này, vua Bhadresvara đã xây dựng một ngôi đền dâng cúng vua Bhadravarman – vị vua sáng lập dòng vua đầu tiên vùng Amaravati vào cuối thế kỷ IV, được đồng hóa với thần Shiva, trở thành một tín ngưỡng thờ Thần, vua và tổ tiên hoàng tộc. Đây là một tổ hợp nhiều đền đài của Vương quốc Chămpa, với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc tiêu biểu cho từng giai đoạn lịch sử của Vương quốc. Phong cách kiến trúc ở đây được chia thành 6 loại: phong cách cổ, Hòa Lai, Đồng Dương, Mỹ Sơn, Ponagar, và phong cách của người dân Bình Định. Hầu hết các công trình này cùng các sản phẩm điêu khắc đều chịu tác động của Ấn Độ Giáo.

Tổng thể di tích gồm hai ngọn đồi, đối diện nhau theo hướng Đông – Tây và ngay tại ngã tư của một con Suối Thiêng, nơi lấy nước dùng trong việc tế tự của người Chăm. Các nhánh suối trở thành ranh giới tự nhiên chia nơi đây thành 4 khu – cách chia này hợp với yếu tố phong thủy lại vừa tránh được tình trạng xé lẻ các tổng thể kiến trúc. Trung tâm Thánh địa là một tháp chính (Kalan) và nhiều tháp nhỏ phụ bao bọc xung quanh. Tháp chính có hai cửa theo hướng đông tây, mỗi cửa có 8 bậc cấp để đi lên và các vòm cuốn. Trên mỗi vòm cuốn là một hình tháp thu nhỏ, theo những tài liệu để lại thì đây là ngôi tháp cao nhất trong các tháp thánh địa ở Mỹ Sơn với chiều cao 24m, đáy tháp hình vuông, mỗi cạnh dài 10m. Trong tháp thờ một bộ Linga – Yoni lớn ( nay chỉ còn một bệ đá Yoni), là biểu tượng của thần Shiva. Phần trên tháp có 3 tầng, các tầng nhỏ dần lại và trên cùng là đỉnh tháp bằng sa thạch. Ở mỗi tầng đều có cửa giả, có hình người đứng dưới vòm cuốn. Hai cửa giả hai bên là hai vòm cuốn chồng lên nhau, trang trí hoa văn rất tinh xảo. Công trình cổ nhất có thể thấy hiện nay ở Mỹ Sơn được xây dựng vào thế kỷ thứ VIII. Các công trình còn lại phần thì bị cháy, phần thì sụp đổ do bom đạn chiến tranh. Công trình trẻ nhất ở khu di tích này được xây dựng vào thế kỷ XIII và là công trình hoàn toàn bằng đá duy nhất giữa những công trình bằng gạch khác trước đó.

Kỹ thuật điêu khắc trên gạch của người Chăm rất ít xuất hiện ở các khu vực khác. Đa phần các đền tháp đều có hình chóp, biểu tượng của đỉnh Meru thần thánh, nơi cư ngụ của các vị thần Hindu. Hầu hết các kiến trúc đền ở đây đều quay về phía đông, hướng của mặt trời là các vị thần, mở đầu cho sự vận hành của vũ trụ. Một số quay về phía Tây, là hướng của sự chết để tưởng nhớ tổ tiên. Tường bên ngoài tháp thường trang trí các hoa văn hình lá cuốn chữ S nối liền nhau. Các hình trang trí là các tượng điêu khắc bằng sa thạch (còn được biết đến với tên gọi đá cát kết), hình Makara (con thú thần thoại có nanh nhọn và vòi dài), hình vũ nữ Apsara, sư tử, voi, chim thần Garuda, tượng người cầu nguyện. Điểm nổi bật của nghệ thuật điêu khắc Chăm là thể hiện sức sống mãnh liệt với nội tâm lúc bay bổng lúc sảng khoái, lúc trầm tĩnh ưu tư, lúc lại trăn trở day dứt. Mỗi giai đoạn lịch sử lại ghi dấu ấn riêng với những đường nét kiến trúc khác biệt. Thánh địa Mỹ Sơn Quảng Nam không chỉ cho thấy một kiệt tác kiến trúc ghi dấu của một nền kiến trúc Chămpa mà còn của cả nền văn hóa khu vực Đông Nam Á.

Điều đáng lưu ý khi tham quan Khu di tích này là kỹ thuật, vật liệu xây dựng, cũng như việc phân biệt đâu là đền chính và đâu là tháp phụ để tránh trường hợp muốn cầu nguyện mà lại đến kho hay cổng. Những kiến trúc đền là kiến trúc kín, tối – chỉ có một cửa phía Đông và không có cửa nhánh hay cửa sổ. Trong đền sẽ đặt một bộ Linga – Yoni biểu trưng cho thần và chỉ có tu sĩ mới được phép tiến vào để trò chuyện với thần linh. Còn về cấu trúc tháp thì thoáng hơn, có cửa sổ và các cửa nhỏ để có thể ánh sáng có thể chiếu vào. Khu di tích là một tổ hợp Núi Thiêng, Đất Thiêng, và Nước Thiêng, là một biểu tượng của Thần Shiva. Đến ngày nay, vẫn có nhiều giả thuyết được đưa ra về cách xây dựng khu đền tháp này. Có thể nói, kỹ thuật vật liệu và xây dựng của những người Chăm thời bấy giờ đã đạt đến đỉnh cao, với khối lượng gạch nhẹ, độ chịu nước và chống rêu mốc đạt tới mức thượng thừa – điều vẫn đang là dấu hỏi lớn cho những người làm công tác nghiên cứu và trùng tu.

3. Đến Mỹ Sơn vào thời gian nào?

Quảng Nam chỉ có hai mùa là mùa khô (từ tháng 2 đến tháng 8 dương lịch) và mùa mưa (từ tháng 9 đến tháng 12). Do đó khoảng thời gian lý tưởng để tham quan và khám phá thánh địa Mỹ Sơn là vào khoảng từ tháng 2 đến tháng 4. Đây là khoảng thời gian sau Tết, thời tiết còn mát mẻ và nắng không quá gắt. Mặc dù vậy, đến Thánh địa thời gian này bạn cũng nên chuẩn bị kem chống nắng và áo dài tay mỏng. Ngoài ra bạn cũng có thể đến Mỹ Sơn vào thời gian cuối năm, lúc này tuy đang trong mùa mưa nhưng cũng sẽ không ảnh hưởng nhiều đến hành trình của bạn.

Khu di tích đền tháp Chăm với các đền tháp cổ kính không chỉ là một chuỗi những công trình, mà nó còn mang trong mình nhiều giá trị văn hóa, cái hồn, cái tài hoa của người xây dựng và cũng là một chứng tích lịch sử vững vàng cho một thời đại, một nền văn minh đã biến mất. Một số công trình đền tháp ngày nay bị hư hại do chiến tranh, bom đạn và in hằn dấu vết thời gian, đặt vấn đề cho địa phương cũng như những vị khách du lịch, bạn và tôi, về việc gìn giữ các di sản cổ kính này.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.